Βελτίωση και διαχείριση υποβαθμισμένων ποολίβαδων με τη συγκαλλιέργεια ξυλωδών και ποωδών φυτών

Η εισαγωγή βελτιωμένων ξυλωδών και ποωδών φυτών, για τη δημιουργία δασολιβαδικού οικοσυστήματος, μπορεί να βελτιώσει τα υποβαθμισμένα ποολίβαδα της πεδινής και ημιορεινής ζώνης. Με την εγκατάσταση δασολιβαδικών οικοσυστημάτων εξασφαλίζονται πηγές βοσκήσιμης ύλης ώστε να καλυφθούν τα δύο μεγάλα κενά παραγωγής (χειμώνα-καλοκαίρι) στα μεσογειακού τύπου περιβάλλοντα. Αντικείμενο της έρευνας ήταν η μελέτη της συγκαλλιέργειας πολύτιμων ποωδών και ξυλωδών φυτών στα πλαίσια της εγκατάστασης ενός δασολιβαδικού οικοσυστήματος μέσα σε υποβαθμισμένο ποολίβαδο της πεδινής ζώνης καθώς και η ανάλυση της δομής και λειτουργίας του υπό την επίδραση του φυτευτικού συνδέσμου και της ορθολογικής βόσκησης. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε σε ένα κοινόχρηστο ποολίβαδο του Δημοτικού Διαμερίσματος Σχολαρίου του Δήμου Εγνατίας, σε επιφάνεια 17 στρεμμάτων, η οποία περιφράχθηκε για να αποφευχθεί η ανεξέλεγκτη βόσκηση. Η πειραματική επιφάνεια χωρίστηκε σε έξι ίσα τμήματα τα οποία περιφράχθηκαν με δικτυωτό σύρμα. Τρία από αυτά επιλέχθηκαν τυχαία για να εφαρμοστεί κανονική βόσκηση ενώ τα υπόλοιπα τρία δε βοσκήθηκαν. Σε όλα τα τμήματα φυτεύτηκαν τα ξυλώδη φυτά Robinia pseudoacacia και Morus alba, σε φυτευτικούς συνδέσμους 1,5X1,5 μ., 2,5X2,5 μ., 3,5X3,5 μ. το καθένα. Η μισή έκταση που κάλυπτε κάθε ξυλώδες είδος αναμοχλεύτηκε με φρέζα ενώ η υπόλοιπη μισή παρέμεινε με τη φυσική ποώδη βλάστηση. Στη φρεζαρισμένη έκταση της Robinia pseudoacacia και στις τρεις πυκνότητες σπάρθηκε το πολυετές αγρωστώδες Dactylis glomerata cv. palestina, ενώ στις αντίστοιχες επιφάνειες της Morus alba σπάρθηκε το ετήσιο ψυχανθές Trifolium subterraneum cv. Mt Barker. Το σχέδιο του πειράματος ήταν συνδυασμένοι παράγοντες σε ομάδες και υποομάδες. Τα ξυλώδη φυτά κόβονταν κάθε Δεκέμβριο σε ύψος 30 εκ. από το έδαφος ώστε να διατηρηθούν σε θαμνώδη μορφή. Μετρήθηκαν η κάλυψη, σύνθεση, παραγωγή και ποικιλότητα της ποώδους βλάστησης, καθώς και η παραγωγή των ξυλωδών φυτών από τις αρχές μέχρι τα μέσα Μαΐου. Πραγματοποιήθηκαν επίσης υδροδυναμικές μετρήσεις στα εισαχθέντα ποώδη φυτά Dactylis glomerata και Trifolium subterraneum καθώς και στην Ροα bulbosa, ως το κυρίαρχο αγρωστώδες. Μετρήθηκαν μικροκλιματικές παράμετροι καθώς και η φωτοσυνθετικά ενεργή ακτινοβολία. Από την έρευνα προέκυψε ότι η βόσκηση επηρέασε το μικροκλιματικό προφίλ στο επίπεδο του φυτοκαλύμματος αυξάνοντας σημαντικά το έλλειμμα των υδρατμών της ατμόσφαιρας. Η Dactylis glomerata φαίνεται να ρυθμίζει το υδατικό ισοζύγιο χρησιμοποιώντας το μηχανισμό της υδραυλικής αγωγιμότητας ενώ η Ροα bulbosa και το Trifolium subterrraneum φαίνεται να διαθέτουν οσμωρυθμιστικό μηχανισμό προσαρμογής στην ξηρασία. Τα ποσοστά συμμετοχής της Dactylis glomerata στη φυτοκάλυψη και τη σύνθεση της ποώδους βλάστησης, υπό συνθήκες κανονικής βόσκησης και μη, μειώθηκαν σημαντικά σε σχέση με το Trifolium subterraneum στη διάρκεια των τριών ετών πιθανόν λόγω του ανταγωνισμού των αυτοφυών ετησίων ειδών. Η κανονική βόσκηση μείωσε την ποικιλότητα της ποώδους βλάστησης σ’ ένα δασολιβαδικό οικοσύστημα, το οποίο εγκαταστάθηκε σε υπερβοσκημένο και υποβαθμισμένο ποολίβαδο, ενώ κάτω από πλήρη προστασία απαιτούνται τουλάχιστον εννέα χρόνια για την αποκατάσταση της ποικιλότητας σε ένα έντονα υπερβοσκημένο ποολίβαδο. Η πορεία της παραγωγής της ποώδους (αυτοφυών και εισαχθέντων φυτών) και της ξυλώδους βοσκήσιμης ύλης στη διάρκεια των τριών ετών ακολούθησε την τυπική πορεία της παραγωγής στη χαμηλή και θερμή μεσογειακή ζώνη, η οποία επηρεάζεται άμεσα από το ύψος και την κατανομή των ετησίων βροχοπτώσεων καθώς και τη θερμοκρασία αέρος την αυξητική περίοδο. Γενικά, ο φυτευτικός σύνδεσμος δεν επηρέασε σημαντικά τη παραγωγή των ποωδών (αυτοφυών και εισαχθέντων φυτών) και των ξυλωδών. Ο πυκνός φυτευτικός σύνδεσμος (1,5Χ1,5 μ) αύξησε την παραγωγή βοσκήσιμης ύλης των παραπάνω φυτών ανά μονάδα επιφάνειας. Η εφαρμογή κανονικής βόσκησης στο τέλος της άνοιξης μείωσε τη συνολική παραγωγή ποώδους βλάστησης (αυτοφυών και εισαχθέντων φυτών) όπως και των ξυλωδών ειδών. Πάντως η βόσκηση φαίνεται να επηρέασε εντονότερα την Dactylis glomerata και τη Morus alba από ό,τι το Trifolium subterraneum και τη Robinia pseudoacacia.