Study survey of Dose-Length Product from Computed Tomography Examination in Srinagarind Hospital, Khon Kaen University

การศกษาคาผลคณปรมาณรงสตลอดความยาวของการสแกนจากการตรวจเอกซเรยคอมพวเตอร  ในโรงพยาบาลศรนครนทร มหาวทยาลยขอนแกน วฒนา วงษศานนท1*, จรนธนน เภารอด1 , เพชรากร หาญพานชย 1, ปนสดา อวคณประเสรฐ2 1 หนวยรงสวนจฉย ภาควชารงสวทยา โรงพยาบาลศรนครนทร คณะแพทยศาสตร  มหาวทยาลยขอนแกน 2 ภาควชารงสวทยา คณะแพทยศาสตรวชรพยาบาล มหาวทยาลยนวมนทราธราช กรงเทพฯ หลกการและวตถประสงค : เครองเอกซเรยคอมพวเตอร(Computed tomography; CT) เปนเครองกำเนดรงสทใหปรมาณรงสสงเมอเทยบกบเครองเอกซเรยชนดอน คณะผวจยจงไดทำการศกษาปรมาณรงสทใชในการตรวจเปรยบเทยบกบปรมาณรงสอางอง วธการศกษา : เกบขอมลยอนหลงของผปวยจำนวน 1,200 ราย จากการตรวจศรษะ ทรวงอก และชองทอง ชวง 1 กมภาพนธ ถง 30 เมษายน 2557 บนทกคาดชนปรมาณรงสจากเครอง CT( CTDIvol )  ปรมาณรงสตลอดความยาวของการสแกน ( DLP) จากการตรวจ และคำนวณคาปรมาณรงสยงผล (Effective dose ; ED) แลวนำขอมลมาเปรยบเทยบกบคาปรมาณรงสอางอง ผลการศกษา : จากการศกษาพบวา คาเฉลย CTDIvol , DLP และ ED จากการตรวจ CT ศรษะมคา 39.9 mGy, 689.86 mGy.cm, 1.8 ±0.8 mSv ทรวงอก 25.9 mGy, 440.97 mGy.cm,  10.8±6.6 mSv และชองทอง  46.1 mGy, 767.83 mGy.cm, 15.5±7.3  mSv และ พบการตรวจชองทองมคาปรมาณรงสยงผลเฉลยมคาเกนระดบปรมาณรงสอางอง สรป: การทำงานประจำนำสการวจยเชงสำรวจ ทำใหเหนวา การสำรวจปรมาณรงสจากการตรวจวนจฉยมความจำเปน ไดขอมลพนฐานทเปนประโยชน ทำใหทราบถงความเสยงภยจากรงสทเกดขนในแตละชนดการตรวจ ควรมการศกษาเพมเตมในการเอกซเรยคอมพวเตอรสวนอนๆ คาระดบปรมาณรงสจากการตรวจทมคาทสงกวาคาปรมาณรงสอางอง ควรปรบแกไข เพอใหคาปรมาณรงสลดลง คำสำคญ: ปรมาณรงสยงผล;  คา CTDIvol;  คา DLP   Background and objective: A computed tomography (CT) scanner emits radiation dose higher than other types of X-ray machines. This study aimed to compare the amount of radiation from CT examinations compared with the radiation dose reference level. Method: Data were retrospectively collected from 1 February to 30 April 2014 on 1,200 patients underwent CT head, chest and abdominal examinations. The record of CT radiation dose index volume (CTDIvol), radiation dose length product (DLP) and the effective dose (ED) were compared with the reference dose levels. Results: The study  found that the mean CTDIvol, DLP and ED from CT brain scan were 39.9 mGy, 689.86 mGy.cm, 1.8 ±0.8 mSv, the doses from CT chest were 25.9 mGy, 440.97 mGy.cm, 10.8±6.6 mSv and the doses from CT abdomen were 46.1 mGy, 767.83 mGy.cm, 15.5±7.3  mSv. The result also showed that the effective dose from CT abdomen was higher than the dose reference levels. Conclusion: These routine works to the survey research of radiation dose from diagnostic prove to be necessary. The useful information can help to reduce radiation risk form different CT examinations.  Additional survey of radiation dose from other CT examinations might be required. The CT abdomen protocol should be revised in order to decrease the radiation dose. Keywords: effective radiation; CTDIvol; DLP   บทนำ เครองเอกซเรยคอมพวเตอร (Computed Tomography; CT) สามารถสรางภาพรงส ทชวยใหมองเหนอวยวะในรางกายเปนลกษณะภาพตดขวาง สามารถเหนรายละเอยดเนอเยอชนดตางๆไดละเอยดมากกวาการถายภาพเอกซเรยทวไป (General x-ray) จงทำใหมการนำมาใชอยางแพรหลายมากขนเครองCT นอกจากจะเปนววฒนาการดานการสรางภาพรงสทกาวหนาทนสมยแลว ยงชวยเพมทางเลอกในการวนจฉยและรกษาโรคใหกบผปวย แตอยางไรกตามปรมาณรงสทผปวยไดรบสงกวาการตรวจดวยเครองเอกซเรยวนจฉยชนดอน (ตารางท1) จากรายงานของ The American Association of Physicists in Medicine (AAPM) พบวา ปรมาณรงสสะสมทไดรบจากทางการแพทย เกดจากการใชเครอง CT 1  และมแนวโนมวามการใชงานมากขน จงตองมการควบคมใหภาพรงสมคณภาพทดและไมใหมการใชรงสสงเกนความจำเปน  โดยสมาคมยโรปไดมการจดทำ guidelines on quality criteria for computed tomography (EUR16262)2   มรายละเอยดเกยวกบ การควบคมปรมาณรงสทใชกบผปวยของการถายภาพรงสสวนตางๆ โดยกำหนดคาปรมาณรงสอางอง (diagnostic reference levels ; DRLs) คาปรมาณรงสยงผล (Effective Dose; ED) มหนวย คอ มลลซเวตซ (mili-Sivert ; mSv)  ซงหาไดจากคา computed tomography dose index (CTDIvol)  มหนวย มลลเกรย (miligray : mGy) และคา dose length product (DLP) มหนวย มลลเกรยเซนตเมตร (mGy.cm) (ตารางท 2)  รายงานของ Public Health England 3 ทำการสำรวจปรมาณรงทผปวย โดยศกษาจากจำนวนผปวย 47,000 ราย จากเครอง CT ทงหมด 128 เครอง โดยแสดงคาพารามเตอรทศกษาคอ CTDIvol และ DLP ซงเปนคามาตรฐานทชวยในการตรวจสอบปรมาณรงสทผปวยไดรบจากเครองCT จากสำรวจสามารถนำมาชวยในการปรบลดคาเทคนคตางๆใหเหมาะสม เพอใหผปวยทเขารบการฉายรงสดวยเครองCT ในประเทศไดรบปรมาณรงสทนอยทสด สวนในประเทศไทยเคยมรายงานจากศนยวทยาศาสตรการแพทยท1จงหวดตรง 4 ไดประเมนระดบปรมาณรงสทใชในการตรวจดวย CTสมองและชองทอง โดยทำการศกษาคา DLP เพอนำคาทไดไปเปรยบเทยบกบคาอางอง ผลทไดพบวาคา DLP จากการตรวจสมองและชองทอง มคา DLP เกนคาอางองของยโรป ดงนนเจาหนาทควรตรวจสอบปรบลดคาพารามเตอรตางๆใหมเพอใหผปวยไดรบปรมาณรงสทนอยลง จากความสำคญดงกลาว จงมหลายประเทศทำการสำรวจหาปรมาณรงสยงผลในการตรวจดวยเครอง CT วาอยในเกณฑทปลอดภยหรอไม ปจจบนการตรวจดวยเครอง CT โรงพยาบาลศรนครนทร จงหวดขอนแกน มสถตการใหบรการ CTของสวนศรษะ ทรวงอก และชองทอง เปนสวนมากคดเปนรอยละ80 ของ CT ทงหมด (ตารางท 3) คณะผวจยจงไดมาทำการศกษาปรมาณรงสจากคา DLP แลวนำไปคำนวณหาคาประมาณปรมาณรงสยงผล เพอเปรยบเทยบกบคารงสระดบอางอง นำไปสการปรบปรงแกไขหากพบวามการใชปรมาณรงสสงเปนการลดความเสยงของผปวยตออนตรายจากรงส