Determination Sleep Quality, Fatigue and Concentration of Nurses According to Working Shifts and Chronotype

Hemşirelerin çalıştıkları şiftlere ve kronotip özelliklerine göre uyku kalitesi, yorgunluk ve dikkat durumlarının belirlenmesi * U yku; çevreye geçici olarak tepkisizlik ve göreceli olarak çevreyle bağlantının kesildiği nörodavranışsal ve tekrarlayan bir durumdur.[1] Zihinsel ve fiziksel sağlığımızı her gün yenilememiz için önemli olan uyku, yaşamımızın üçte birini kapsayan aktif bir dönemdir.[2] Uyku ve uyanıklık eğilimini homeostatik ve sirkadiyen süreçler düzenlemektedir.[1] Sirkadyen ritimler organizmada yaklaşık bir günlük fizyolojik ve davranışsal değişimleri içeren biyolojik bir ritmi ifade etmektedir.[3] Bu nedenle sirkadyen döngüler sosyal, fiziksel ve aydınlık-karanlık gibi çevresel faktörlerden etkilenir.[4] Biyolojik olaylardaki, ritmik öğeleri bireysel özel-likler çerçevesinde inceleyen kronobiyoloji ile bağlantılı olan kronotip kavramı ise, bireylerin sirkadyen fazlarını yansıtır.Bu fazlar, kişinin fiziksel işlevlerinin, hormon düzeylerinin, vücut ısısının, bilişsel yetkinliklerin, yeme ve uyku düzenlerinin günün hangi saatinde aktif olduğunu gösterir.[5] İnsanlar uyku uyanıklık döngüsü, vücut sıcaklığı, kortizol ve melatonin salgılanma zamanı gibi biyolojik ve davranışsal ritimlerdeki farklılıklar açısından farklı kronotiplere sahiptirler.[6] Kronotip fizyolojik ve genetik özelliklerine göre bireyi; sabahçıl ya da akşamcıl tip şeklinde sınıflandırarak inceler.[7] Bu bağlamda kronotip, kişilerin uyku alışkanlıkları ile ilgilidir.Bazı ki-Amaç: Bu çalışmada; hemşirelerin çalıştıkları şiftler ve kronotip özelliklerine göre, uyku kalitesi, yorgunluk ve dikkat durumunun belirlenmesi amaçlanmaktadır.Gereç ve Yöntem: Bu araştırma tanımlayıcı ve kesitseldir.Ankara'da bir vakıf üniversitesi hastanesinde çalışan toplam 331 hemşire araştırmanın evrenini, 276'sı örneklemini oluşturmuştur.Araştırmada Hemşirelerin Tanımlayıcı Özelliklerini Belirleme Formu, Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi ve Sabahçıl-Akşamcıl Anketi kullanılmıştır.Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler, ki-kare, bağımsız gruplarda t testi ve varyans analizi kullanılmıştır.Bulgular: Hemşirelerin %73.7'si "Ara Tip", %21.4'ü "Sabahçıl Tipe Yakın"dır.Gündüz şiftinde çalışanların %29.9'u, gece ya da karışık şiftlerde çalışmayı tercih edenlerin ise %20'si Kesinlikle Sabahçıl ve Sabahçıl Tipe Yakın hemşirelerden oluşmuştur (χ 2 =11.699, p=0.003).Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi toplam puan ortalaması Kesinlikle Akşamcıl Tip ve Akşamcıl Tipe Yakın Olanlar'da 9.07±3.98,Ara Tip'lerde 8.19±3.76ve Kesinlikle Sabahçıl Tip ve Sabahçıl Tipe Yakın Olanlar'da 6.57±3.76'dır(F=5.536,p=0.004).Uyku sorunu yaşadığını belirtenlerin %77.2'sinin, yaşamayanların ise %60.1'inin iş kazasına maruz kaldığı (χ 2 =9.131, p=0.002); sadece gündüz çalışanların %7.3'ünün, şift şeklinde çalışanların %17.6'sının son bir yılda tıbbi hata yaptığı (χ 2 =6.797, p=0.007); son bir yılda tıbbi hata yapanların %58.3'ünün, hata yapmayanların ise %37.9'unun çalıştığı şiftte yorgunluk düzeyinin genel olarak şiddetli olduğu belirlenmiştir (χ 2 =6.529, p=0.038).Kronotip özelliklerine göre bu değişkenler arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamıştır.